PUSULA, PATİKA VE 4200 Bazı mesleklerin tanımı masa başında yapılır. Bazılarınınki ise rüzgârın yönüne, toprağın kokusuna ve pusulanın titreyen ibresine bakılarak… Arkeologluk ikinci gruptadır. Şu günlerde arkeolog, sanat tarihçi ve müze araştırmacısı kadrosunda görev yapan meslektaşlarımız özlük haklarını arıyorlar… Devlet bir mesleği değerlendirirken çoğu zaman rakamlarla konuşur ve ek gösterge de o rakamlardan biridir. Bir maaş kalemi olan bu rakam aslında devletin bir mesleğin niteliğine, sorumluluğuna ve eğitim süresine verdiği değerin somut karşılığıdır. Mesleğin değerlendirildiği bu rakamın ardında bir emek, bir eğitim süresi, bir sorumluluk alanı vardır. Bugün 2800 ek gösterge ön lisans mezunu, iki yıllık tekniker kadroları için uygulanmaktadır. Oysa arkeologlar dört yıllık lisans eğitimi alır; sanat tarihi, epigrafi, jeoloji, mimarlık tarihi, kazı teknikleri, restorasyon, kültür varlıkları mevzuatı gibi disiplinler arası yoğun bir akademik programdan geçerler. Yani aslında mesele yalnızca yıl hesabı değildir; mesele, o yılların içinde taşınan saydığımız bu disiplinlerdir… Ve En Önemlisi Sorumluluk Arkeolog yalnızca kazı yapan kişi değildir. O, kültürel mirasın kamu adına bilimsel yöntemlerle ortaya çıkarılması, belgelenmesi, korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması sürecinin aktif sorumlusudur. Bir buluntunun yanlış yorumlanması, bir alanın korunamaması, bir kültür varlığının zarar görmesi; telafisi olmayan kayıplar demektir. Arkeolog, müze envanterinden kaçak kazı takibine, bilimsel kurtarma kazılarından yüzey araştırmalarına kadar geniş bir alanda görev yapar. Çoğu zaman masa başında değil; arazide, dağda, taşta, güneşin ve yağmurun altında çalışır. Sahada fiziksel ve zihinsel mücadele verir. Ormanda Kayboluşumuz Mesleğe başladığım ilk yıl bunu bir ormanın içinde kaybolarak öğrendim. Yabancı bir bilimsel yüzey araştırma ekibiyle, bakanlık temsilcisi olarak görevliydim. Patika bir yoldan ilerliyorduk. Ağaçlar sıklaşmış, yön duygumuz silikleşmişti. Bir süre sonra fark ettik ki, yolu kaybetmişiz. İkisi İngiliz olmak üzere üç kişiydik. Jeolog olan profesör haritayı ve pusulayı elime verdi: “Kamp alanını bul.” O anki korkumu hâlâ hatırlarım. Ormanın içinde kaybolmuştuk. Sessizlik, bilinmezlik ve sorumluluk duygusu bir aradaydı. Geri dönüş yoktu; doğru yönü bulmak zorundaydık. Bir süre ilerledikten sonra ormanın içinde bir ev ve bahçesinde oynayan çocukları gördük. Onlara yolu sorduk ve kamp alanımızı uzaktan görüp ulaştığımızda içimdeki korku yerini tarifsiz bir sevince bırakmıştı. Ormanın ortasında kaybolmuşsunuz. Sorumluluk sizin elinizde. Harita, pusula ve karar verme yükü… O gün şunu anladım: Arkeologluk yalnızca geçmişi okumak değil, aynı zamanda koşullar ne olursa olsun doğru yönü bulmaktır. İmtiyaz Değil Hak Teslimi 4200 ek gösterge talebi bir imtiyaz arayışı değil; mesleğin niteliğinin teslim edilmesidir. Çünkü biz çoğu zaman masa başında değiliz. Güneşin altında, yağmurun içinde, dağ yamacında, kurtarma kazısında, kaçak kazı takibinde, envanter çalışmasında, müze deposunda ya da bir patikanın sonunda yön arıyoruz. Toprağın altındaki geçmişi ortaya çıkarıp koruma altına alırken aslında bir ülkenin hafızasına dokunuyor ve koruyoruz. Hafızayı koruyanların emeği ise hafife alınmamalıdır. 4200 görünürde bir rakamdır, evet. Ama bazen bir rakam, bir pusulanın ibresi kadar hayatidir. Ve biz, pusulanın titrediği yerde görev yapan bir mesleğin mensuplarıyız.