KARDEŞ ŞEHİRDEN KARDEŞ MÜZEYE Bazen bir kültürel işbirliği, bir telefon konuşmasında yöneltilen basit bir soruyla başlar. Yeter ki o sorunun ardında paylaşma, öğrenme ve kültürel değerleri birlikte yaşatma isteği olsun. Silifke Müzesi’nin Almanya’nın Hassloch ve Kırım’ın Yevpatoria kentlerindeki müzelerle kurduğu kardeşlik ilişkisi ve kültür köprüsü de işte böyle kuruldu. Silifke Belediyesi Kültür Müdürü Rüştü Uysal telefonla arayarak Silifke’nin kardeş şehrinden gelen konuklara müzeyi gezdirmek istediklerini söylediğinde, aklıma hemen bir soru geliverdi: “Şehirler kardeş olabiliyorsa müzeler neden kardeş olmasın?” Bu düşüncemi dile getirir getirmez “Bu yıl biz de iade-i ziyarette bulunacağız. Buyurun siz de bizlerle kardeş şehrimizi ziyaret edin ” diyerek beni de davet etti. Böylece bir telefon konuşmasıyla başlayan düşünce, uluslararası kültürel işbirliğine dönüşecek bir yolculuğun kapısını araladı. 1999’da Başlayan Kardeşlik Silifke Belediyesi ile Almanya’nın Hassloch Belediyesi arasındaki kardeş şehir ilişkileri 1999 yılında resmiyet kazanmıştı. Bu ilişkinin kültür alanında da geliştirilmesi, müzeler arasında doğrudan bağ kurulması fikrini doğurdu Silifke Müzesi, 2002 yılında Hassloch Müzesi ile kardeş müze oldu. Ardından, Silifke’nin Kırım’daki kardeş şehri Yevpotaria’nın müzesiyle de benzer bir ilişki kuruldu. 2007 yılında resmiyet kazanan bu birliktelik, iki kent arasında kültürel paylaşımın yeni bir boyut kazanmasını sağladı. Kardeşlik Yalnızca İmzadan İbaret Değildi Kardeş müze ilişkilerinin amacı, yalnızca iki kurumun adını bir anlaşmada yan yana getirmek değildi. Asıl amaç; bilgi ve deneyim paylaşmak, kentlerin tarihini ve kültürünü tanıtmak, müzecilik alanındaki gelişmeleri izlemek ve gerektiğinde birbirine yardımcı olmaktı. Bu doğrultuda sergiler düzenlendi, karşılıklı ziyaretler gerçekleştirildi, müze yöneticileri ve uzmanlar bir araya geldi. Arkeolojik ve tarihi eserlerin korunmasından sergilenmesine, envanter çalışmalarından geleneksel yaşam kültürünün tanıtılmasına kadar çeşitli konularda görüş alışverişinde bulunuldu. Kardeşlik, böylece kâğıt üzerindeki bir anlaşma olmaktan çıkarak somut çalışmalara dönüştü. “Çizgilerle Silifke” Avrupa’da Silifke Müzesi’nin kardeş müze ilişkileri kapsamında gerçekleştirdiği önemli çalışmalardan biri Almanya’da açılan “Çizgilerle Silifke” sergisi oldu. 28 Eylül-15 Ekim 2004 tarihleri arasında Hassloch’da açılan sergiyle Silifke’nin tarihi ve kültürel zenginlikleri Alman ziyaretçilerle buluştu. Bu çalışma, Silifke’nin yalnızca antik kentleri ve arkeolojik eserleriyle değil, kültürel kimliğiyle de uluslararası alanda tanıtılmasına katkı sağladı. 12-26 Haziran 2006 tarihleri arasında ise Mersin’in kardeş şehri Neustadt’da “Çizgilerle Silifke” sergisi yeniden açıldı. Aynı tarihlerde “Anadolu Geleneksel Çocuk Oyuncakları ve Oyun Gereçleri” sergisi de ziyaretçilerin ilgisine sunuldu.   Bu iki sergi, bir kentin geçmişini farklı yönleriyle anlatmanın güzel örnekleriydi. Bir yanda Silifke’nin çizgilerle anlatılan tarihî ve kültürel zenginliği, diğer yanda Anadolu’nun çocukluk dünyasını yansıtan geleneksel oyuncakları ve oyun gereçleri vardı. Çünkü kültürel miras, yalnızca taş yapılardan ve arkeolojik buluntulardan oluşmaz. Bir çocuğun oyuncağı, bir ailenin geleneği, gündelik yaşamda kullanılan bir eşya da geçmişin izlerini geleceğe taşıyan önemli belgelerdir. Müzecilik Deneyimlerinin Paylaşılması Kardeş müze ilişkileri, sergilerle sınırlı kalmadı. Mesleki bilgi ve deneyim paylaşımına da önemli bir alan açtı. 10-16 Temmuz 2005 tarihleri arasında, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü arkeoloğu Aliye Yamancı, mimar Ayla Vasfi ile Silifke Müze Müdürü olarak benim katıldığım bir program kapsamında Almanya’da incelemeler gerçekleştirildi. Hassloch’un yakın çevresindeki beş müze ziyaret edildi. Bunlar arasında Speyer’de Pfalz Tarih Müzesi  (Historisches Museum Der Pfalz Speyer),  Freinsheim’da Zanaat Müzesi (Handwerkermuseum Freinsheim), Mussbach’ da Şarapçılık Müzesi (Weinbaumuseum Herrenhof), Mainz’de Gutenberg Müzesi (Gutenberg Museum) ve Bad Dürkheim’da  Doğa Tarihi Müzesi (Pfalzmuseum für Naturkunde ) bulunuyordu. Ziyaretler sırasında müze yöneticileriyle görüşmeler yapıldı; koleksiyonların sunumu, sergileme yöntemleri ve müzelerin çalışma biçimleri incelendi. Sergilemede görülen eksiklikler ve geliştirilebilecek uygulamalar hakkında fikir alışverişinde bulunuldu. Tarihi kalıntıların korunmasına yönelik yöntemleri yerinde gözlemlemek de programın önemli kazanımları arasındaydı. Ziyaret sonrasında Historische  Museum Der Pfalz uzmanları ile  Mesleki incelemelerin yanısıra Landau şehri, Trifels Kalesi, Heildelberg kenti ve kalesi ile Freinsheim Kent Suru ziyaret edildi. Bad Dürkheim’da bir Roma Çiftlik Evi ve içerisindeki şarap üretim işliği incelendi. Böylece geçmişin müze vitrinleri haricinde kentlerin mimarisinde, üretim biçimlerinde, gündelik yaşamında ve kültürel peyzajında da varlığını sürdürdüğü bir kez daha görüldü. Mainz’da ziyaret ettiğimiz Konsolos Vekili Sayın Orhan Yalman da kardeşlik ilişkilerinin etkin biçimde yürütülmesinden duyduğu memnuniyeti dile getirerek, bu kültürel çalışmaları desteklediklerini ve  gerekli yardımları yapacaklarını ifade etti. Bu tür ziyaretlerin en önemli kazanımı, başka ülkelerdeki uygulamaları görmek kadar, kendi deneyimimizi de paylaşabilmekti. Müzecilik, kültürel mirasın korunması ve sergilenmesi alanlarında karşılıklı öğrenme, mesleki gelişim açısından büyük önem taşıyordu. Silifke Müzesi’nde Hassloch Vitrini Kültürel paylaşımın yalnızca yurt dışında gerçekleşmesi yeterli değildi. Kardeş şehrin tarihini ve geleneklerini Silifke’de yaşayan insanlara da anlatmak gerekiyordu. Bu düşünceyle Silifke Müzesi’nde “Kardeş Müze Vitrini” hazırlandı ve ziyarete açıldı. Hassloch’un tarihi, arkeolojik geçmişi ve geleneksel yaşamı hakkında bilgiler; yazılı belgeler, fotoğraflar ve kardeş şehirden ödünç alınan malzemeler aracılığıyla ziyaretçilere sunuldu. Böylece ziyaretçiler, müze salonlarında yalnızca kendi bölgelerinin tarihini değil, binlerce kilometre uzaktaki kardeş şehrin geçmişini ve yaşam kültürünü de tanıma fırsatı buldu. Müzeler, bu yönüyle farklı toplumların birbirini anlamasını sağlayan kültür köprüleridir. Bir vitrinde sergilenen nesne, bazen uzun açıklamalardan daha etkili biçimde başka bir toplumun yaşamına açılan pencere olabilir. Kardeşten Kardeşe Anlamlı Hediye Kardeş müze ilişkilerinin hafızamda yer eden özel anılarından biri de karşılıklı hediyeleşmeydi. Hassloch Müzesi, 1599 tarihinde inşa edilmiş olan  bir çiftlik evinin restore edilmesiyle oluşturulmuştu. Bu tarihî yapının kendine özgü mimarisi ve geçmişi, müzenin kimliğinin önemli bir parçasıydı. Neustadt’ta gerçekleştirilen sergi etkinliği sırasında, kendi yaptığım Hassloch Müzesi konulu yağlıboya tabloyu Hassloch Belediye Başkanlığına, dolayısıyla müzeye hediye ettim. Hediyeler bazen maddi değerlerinden çok taşıdıkları anlamla önem kazanır. Bir müze binasının resmini yapmak, yalnızca bir yapıyı tuvale aktarmak değildir; o yapının tarihine, kültürüne ve kurulan dostluğa duyulan saygıyı da ifade eder. Hassloch Belediye Başkanlığının 2005 yılında Silifke Müzesi’ne hediye ettiği,  tarihî müze binasını betimleyen resim de Silifke Müzesi’nde yerini aldı. Böylece iki müze arasında yalnızca belgeler ve anlaşmalarla değil, sanat eserleri aracılığıyla da bir bağ kuruldu.   Bir tarafta benim hazırladığım tablo, diğer tarafta kardeş şehrin armağanı… Her ikisi de kültürel ilişkilerin somut bir hatırası olarak anlam kazandı. Kırım’dan İkinci Kardeş Silifke Müzesi’nin uluslararası ilişkileri Almanya ile sınırlı kalmadı. Silifke Belediyesi ile Kırım’daki Yevpatoria Belediyesi 2005 yılında kardeş şehir oldu. Bu ilişkinin müzelere de taşınması düşüncesiyle Yevpatoria Müzesi ile kardeş müze olunması önerildi. 2006 yılında gerçekleştirilen karşılıklı ziyaretlerin ardından 2007 yılında Silifke Müzesi ile Ukrayna sınırları içerisinde, Kırım Özerk Cumhuriyeti’nde bulunan Yevpatoria Müzesi arasında kardeş müze ilişkisi kuruldu. Kardeş müze anlaşması, her iki kardeş şehirden temsilcilerin katıldığı bir törenle Silifke Müzesi’nde imzalandı. Bu anlaşma, farklı tarihsel ve kültürel geçmişlere sahip iki kent arasında müzeler aracılığıyla yeni bir iletişim alanı oluşturdu. Karşılıklı ziyaretlerle sürdürülen ilişkiler, kentlerin tanıtımına ve kültürel değerlerin paylaşılmasına katkı sağladı. Müzeler arasında kurulan bu bağlar, coğrafi uzaklıkların kültürel yakınlığa engel olmadığını gösteriyordu. Tarih ve kültür, farklı dilleri konuşan insanları ortak bir zeminde buluşturabiliyordu. Yevpatoria Müzesi’nde Silifke Sergisi Kardeş Müzecilik Kentleri Nasıl Buluşturdu? Silifke, Hassloch ve Yevpatoria arasındaki kardeş müze ilişkilerinin katkıları birkaç başlıkta değerlendirilebilir. Öncelikle, kentlerin tarihî ve kültürel zenginliklerinin karşılıklı tanıtımı sağlandı. Sergiler ve müze vitrinleri sayesinde insanlar, doğrudan ziyaret etme imkânı bulamadıkları yerler hakkında bilgi edindi. İkinci olarak, müzecilik alanında mesleki bilgi paylaşımı gerçekleştirildi. Teşhir, envanterleme ve müze faaliyetlerinin yanı sıra restorasyon ve koruma konularında da uzmanların deneyimlerinden yararlanıldı. Üçüncü olarak, bu çalışmalar yerel basının ilgisini çekti. Hassloch ve Yevpatoria’daki yazılı ve sözlü basın organları kardeş müze faaliyetlerine yer verdi. Hassloch’da yerel bir televizyon kanalında da bu çalışmalar hakkında röportaj gerçekleştirildi. Faaliyetlerin kardeş şehir ziyaretleriyle eş zamanlı düzenlenmesi, farklı kurumların çalışmaları izleyebilmesine olanak sağladı. Karşılıklı ziyaret programlarında müzelerin yanısıra eğitim ve emniyet kurumları arasındaki temaslara da yer verilmesi, kardeş şehir ilişkilerinin daha geniş bir kurumsal işbirliği anlayışıyla yürütüldüğünü gösteriyordu. Bütün bunlar, kültürel ilişkilerin yalnızca protokol törenlerinden ibaret olmadığını ortaya koyuyordu. Önemli olan, kurulan bağların ortak projelerle beslenmesi ve toplumun farklı kesimlerine ulaşmasıydı. Yarım Kalan Kültür Köprüsü Silifke Müzesi’nin 2002 yılında Hassloch Müzesi ile başlayan, 2007 yılında Yevpatoria Müzesi ile genişleyen kardeşlik ilişkileri, yıllar boyunca farklı etkinliklere ve mesleki paylaşımlara zemin hazırladı. Ancak 2017 yılından sonra bu ilişkilerin önceki biçimiyle sürdürülemediği görülüyor. Bir zamanlar sergilerle, ziyaretlerle, ortak çalışmalarla ve karşılıklı armağanlarla güçlenen bu bağların devam edememesi üzücü. Elbette yıllar içinde koşullar değişebilir; kurumların yöneticileri, çalışma programları ve öncelikleri farklılaşabilir. Ancak kültürel mirasın korunması, tanıtılması ve gelecek kuşaklara aktarılması gibi ortak amaçlar, işbirliklerinin yeniden kurulması için hâlâ güçlü bir zemin sunuyor. Bugün geriye dönüp baktığımda, bir telefon konuşmasında sorduğum sorunun ne kadar anlamlı bir yolculuğa kapı araladığını düşünüyorum. “Kardeş Şehir” kavramının yanına “kardeş müze” düşüncesini eklemek, yalnızca iki kurum arasında bağ kurmak değildi. İnsanların birbirlerinin tarihini tanımasına, kültürlerini anlamasına ve mesleki deneyimlerini paylaşmasına imkân sağlamaktı. Dileğim, Silifke Müzesi ile Hassloch ve Yevpatoria müzeleri arasındaki ilişkilerin yeniden canlanması; yeni sergilerle, ziyaretlerle ve ortak projelerle bu kültür köprüsünün tekrar güçlenmesidir. Çünkü müzeler yalnızca geçmişi koruyan yapılar değildir. Geçmişten geleceğe  uzanan, toplumları birbirine yaklaştıran ve  kültürler arasında dostluk kuran yaşayan kurumlardır. Kardeşlik bir kez kurulduğunda, onu yaşatmak için yeniden adım atmak her zaman mümkündür.