Sözde Eşitlik, Gerçekte Taktik: Sevr Hâlâ Aramızda mı? Sevr zihniyeti bugün hangi biçimlerde karşımıza çıkıyor? Sorusu, özellikle Türkiye’nin jeopolitik, etnopolitik ve sosyoekonomik gelişmeleri bağlamında sıkça tartışılan bir mesele olmuştur. Günümüzde “Sevr’in hortlatılması” ifadesi, bu zihniyetin farklı aktörler eliyle, daha yumuşak, dolaylı ve çok boyutlu yollarla yeniden sahneye konmaya çalışıldığını ima eder. Sevr Antlaşması, kağıt üzerinde yürürlüğe girmemiş olabilir. Ama bir zihniyet, yıllar geçse de şekil değiştirerek hayat bulabilir. Ancak onun içeriğindeki temel düşünce Türkiye'nin parçalanması, etnik ve mezhepsel fay hatları üzerinden yönetilmesi, kaynaklarının kontrol edilmesi bir antlaşmadan çok bir proje zihniyetidir.   145. Maddeyi Anlamlandırmak (Tahlil ve Anlam Derinliğiyle) 1. Hukuki Eşitlik İlkesi (Sözde): “Tebaa-i Osmaniyenin kâffesi nazar-ı kanunda müsavi olacak...” Bu ifade, Osmanlı’daki tüm vatandaşların (Müslim–gayrimüslim, Türk–Kürt–Ermeni vb.) kanun önünde eşit olacağına vurgu yapıyor. Ancak bu, bir eşitlik getirmekten çok, batılı güçlerin azınlıkları koruma kisvesiyle iç işlerine müdahale etme meşruiyeti yaratma çabası olarak okunmalıdır. 2. Din, Mezhep, Irk Farkı Gözetilmeyecek (!): “...ırk ve lisan veya din farkı gözedilmeksizin aynı hukuk-ı medeniye ve siyasiyeden istifade edeceklerdir.” Görünüşte eşitlik ilkesi; fakat pratikte bu, azınlıklara ayrıcalıklı haklar ve siyasi temsilde oranlılık (temsil-i nisbi) gibi uygulamalarla çoğunluğu oluşturan Türk/Müslüman kimliğin sistem dışına itilmesi riskini taşır. 3. Kamu Hizmetlerine ve Memuriyetlere Erişim: “...hizmet-i ammeye kabulü ve memuriyetlere ve ihtiramata nailiyeti...” Bu madde, gayrimüslimlerin devlet kademelerinde görev alabilmesinin önünü açar. Osmanlı açısından bu, devletin İslami ve merkezî yapısının çözülmesi anlamına gelebilecek kadar radikal bir adımdır. 4. Azınlıklar İçin Temsili Demokrasi Talebi: “...ırkî ekaliyetlerin temsil-i nisbisi esasına müsteniden usul-i intihabın tertip ve tanzimi hakkında...” Bu, etnik temsile dayalı bir seçim sisteminin kurulmasını talep ediyor. Eğer uygulansaydı; Türk nüfus çoğunlukta olmasına rağmen, azınlıkların siyasi sistemde orantısız bir şekilde güç kazanmasına yol açabilirdi. Bu, devleti federatif veya parçalı yapıya götürebilecek bir adımdı. 5. Dil Serbestliği: “Herhangi bir lisanın serbesti-i istimaline karşı bir gûna tahdidat vaz olunmayacaktır.” Bu madde, kamusal ve özel yaşamda dillerin özgürce kullanılması gerektiğini belirtir. Özellikle eğitim, yayıncılık ve ticaret gibi alanlarda Türkçeden başka dillerin de önünün açılması, devletin resmi kimliğini zedeleyen bir uygulama olabilirdi. Dil birliği, millet olmanın temel unsurlarından biridir. 6. Mahkemelerde Anadil Kullanımı: “Mahakim huzurunda gerek şifahen ve gerek tahriren istimal etmeleri zımnında teshilat...” Bu, mahkemelerde bile Türkçeden başka dillerin kullanılmasına izin verilmesi gerektiğini belirtir. Böylece hukuk birliği bozulacak, yargılamada çeviri ve yorum sorunları gibi karmaşık yapılar ortaya çıkacaktı. Böylece emperyal denetimdeki hukuki alanlara dönüşmeye açık hâle gelecekti. Görüldüğü üzere çok kültürlülüğü teşvik eder gibi görünse de, aslında Osmanlı’nın millî egemenliğine darbe niteliğindedir. Bu madde, Sevr’in “fiziksel parçalanma” kadar “hukuki, dilsel ve sosyolojik parçalanma” hedefinin de altını çizer. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu kadroları, bu maddenin sakıncalarını fark ederek, Ankara merkezli bir hukuk devleti, tek egemen dil ve laik–üniter yapı ekseninde bir sistem inşa etmişlerdir. Lozan’da bu tür maddeler kati suretle reddedilmiştir. Sevr’in Günümüzdeki Suretleri Çok dillilik çağrıları eğitim sistemine kadar girmiş durumda! "Anadilde savunma", "anadilde eğitim" talepleri artık sadece bireysel haklar değil, sistemsel dönüşüm istekleri haline geldi. Etnik temsiliyet arayışları, yerel yönetimlerden partilere kadar her alanda “kota” ve “kimlik temsili” olarak zihinlere işleniyor. Kültürel özerklik önerileri, sadece edebi ya da sanatsal alanlarla sınırlı kalmıyor; yönetim modeli olarak da tartışmaya açılıyor. Diğer bir ifadeyle Sevr’in 145. maddesi gibi, günümüzde de çok dilli eğitim, ana dilde yargı talepleri, kamu hizmetlerine “etnik kota” önerileri gibi girişimler, “tek millet, tek devlet, tek dil” ilkesine meydan okumaktadır. Bazı sivil toplum örgütlerinin dış fonlarla kimlik siyasetini beslemesi, Sevr zihniyetinin kültürel düzeydeki uzantıları olarak görülebilir. Sevr’de Boğazlar uluslararası bir komisyona verilmişti. Bugün Montreux’nün etkisizleştirilmesini isteyen bazı söylemler, deniz geçişleri üzerinden egemenlik zayıflatma çabasının devamı gibi okunabilir. Sevr’in en önemli maddelerinden biri olan Kürdistan ve Ermenistan kurulması fikri, günümüzde PKK/PYD-YPG, uluslararası Ermeni lobileri ve bazı Batılı devletlerin “azınlık hakları” adı altında bölgesel özerklik taleplerini desteklemesiyle yeniden gündeme gelmiştir. Suriye’nin kuzeyindeki oluşumlar, Sevr’in haritasıyla örtüşecek şekilde yapılanmaktadır. Sevr’de Osmanlı'nın maliyesi dış kontrole bırakılmıştı. Günümüzde IMF politikaları, dış borçlandırma stratejileri ve yerli üretimin azaltılması, Türkiye'yi benzer bir bağımlılığa sürükleyebilir. Tarım, enerji ve teknoloji gibi stratejik alanlarda dışa bağımlılık, Sevr’in “ekonomik teslimiyet” anlayışına benzer sonuçlar doğurabilir. Ve en önemlisi: Her kriz döneminde, her toplumsal kırılmada, dış aktörlerin "azınlık hakları", "özgürlük", "eşitlik" kisvesiyle müdahale etme biçimi Sevr’in 145. maddesinden farksız mıdr?. Türkiye Ne Yapıyor / Ne Yapmalı? Türkiye Cumhuriyeti, özellikle Kurtuluş Savaşı’nın ruhunu yaşatan politikalarla, Sevr zihniyetine karşı direnç göstermektedir. Savunma sanayii, yerli üretim, diplomatik çok yönlülük (örneğin Türk Devletleri Teşkilatı), enerji koridorlarında söz sahibi olma gibi hamleler bu direnişin parçalarıdır. Ancak bu yeterli değildir. Eğitim, medya, kültür politikaları ve sivil toplum yapılanmaları da milli perspektifle yeniden kurgulanmalıdır. Bir Sorunun Peşinden Gitmek: Şimdi kendimize şu soruyu soralım: Gerçekten de Sevr bugün uygulanıyor olabilir mi? Cevap evet ise, mesele artık yalnızca geçmişle hesaplaşma değil, geleceği savunma meselesidir. Yok, eğer hayır diyorsanız, bu sorunun bile neden hâlâ sorulabildiğini, neden Sevr’in gölgesinin üzerimizde dolaştığını düşünmenizi öneririm. Çünkü gölgesi varsa, ışık bir yerden vuruyordur. Sonuç: Dün Haritaydı, Bugün Zihniyet Sevr, bir harita değil; bir parçalama mantığı, bir kontrol stratejisi, bir medeniyet kıskacıdır. Sevr, sadece Osmanlı’nın değil, bugünün Türkiye’sinin de yüzleşmesi gereken bir parçalanma stratejisidir. 145.madde örneğinde olduğu gibi, Sevr’in dili “özgürlük”, “eşitlik” ve “temsil” gibi çağdaş ve çekici kavramlarla örülüdür. Ancak bu kavramlar, özünde milletin kendi kaderini tayin hakkını aşındıran birer araç olarak işlev görmektedir. Azınlık hakları söylemleri üzerinden çoğunluk iradesini zayıflatmak, egemenliği uluslararasılaştırmak ve iç parçalanmayı teşvik etmek gibi hedefler, bu maddelerin satır aralarında açıkça hissedilir. Bu durum, postkolonyal dönemde karşılaştığımız yumuşak güç politikalarının erken bir örneği olarak okunabilir. Sevr, geçmişte sadece bir antlaşma değil, ulus-devlet olma potansiyelinin ortadan kaldırılmasıydı. Bugün ise bu anlayış; “insan hakları” adı altında küresel güç odaklarının yerli iradeler üzerindeki tahakküm arayışlarında tezahür etmektedir. Ona karşı durmak, milletin kendi kaderini tayin hakkını korumakla mümkündür. Osmanlı Devleti'ne yalnızca bir antlaşma imzalatılmak istenmemiş; aynı zamanda ulus-devlet olma potansiyeli ortadan kaldırılmak istenmiştir. Evet, sözde eşitlik ama özde emperyal müdahale ve iç parçalanma stratejisidir.