Gelecekte yaklaşan tehlikeyi görebiliyor musunuz? Medyada, 41 tarım şirketi ve yöneticileri hakkında başlatılan soruşturma haberlerini okuyoruz. Bana göre tarım şirketlerinin faaliyetlerini iki ayrı eksende değerlendirmek gerekir: iç pazar ve dış pazar. Dış pazarın dinamikleri farklıdır; rekabet koşulları daha karmaşık ve çok katmanlıdır. İç pazar açısından konuya bakarsak: 1. Kayıtlı ve şeffaf ticaret zorunluluktur. Üretici ürününü satarken alıcıyla zaten sözleşme yapar; stopajın alıcıya ait olduğu belirtilir. 2. Üretici maliyetini bilir veya bilmek zorundadır, tonajını hesaplar, gelecek yılın enflasyon tahminleri doğrultusunda hakkı olan kârı belirler ve bir hedef fiyat oluşturur. Asıl sorun burada başlar: • Üretici hedeflediği fiyattan satabilecek mi? • Fiyat ne kadar aşağı iner veya yukarı çıkar, öngörebilecek mi? • Bu enflasyonist ortamda sağlıklı bir planlama yapması ne kadar mümkün? 3. Üreticiden tüketiciye uzanan zincirdeki tüccar, hal, market gibi birimlerin maliyetleri ve hedef kâr oranları nedir veya ne olmalıdır?  Bu kalemler şeffaf olmadığında belirsizlikler ve suçlamalar kaçınılmaz hale gelir. SONUÇ Serbest piyasa ekonomisinde devlet fiyat belirleyemez; ancak sistemi kurar ve denetler. Devlet bu zinciri kurup denetlerse üretici üretimde kalır. Aksi hâlde üretici “cam küreden geleceği okuma” becerisi gösteremediği için yok olup gider. Bugün şirketlerin denetlenmesi ve yöneticilerin tutuklanmasından anlaşılan, devletin korumaya çalıştığı kesimin “son tüketici” olduğudur. Oysa bana göre korunması gereken ilk birim “üretici” olmalıdır. Çünkü üretici olmazsa hiçbir şey olmaz. Üreticinin kazanmadığı bir ticarette “fiyatlar üreticide şu kadar, tezgahta şu kadar” diye yola çıkılırsa bilinmelidir ki tezgâh fiyatları bir~iki yıl içinde iki üç katına çıkar. Çünkü kazanmayan tarım üreticisi tarımdan çekilir, arz düşer, son satış fiyatları yükselir. Tarım üreticisinin yok olması demek, zincirdeki tüm birimlerin yok olması demektir. Üretim varsa istihdam olur, para kazanılır, katma değer yaratılır ve ülke ekonomisi güçlenir. “Kazan–kazan” olmalı. Tüccar, tarım şirketleri ve depocular üreticiyi boğmamalı; üreticiyi “ütmek” için çalışmamalı. Üretici yaşarsa tedarik zinciri de yaşar. Bu enflasyonist ortamda sağlıklı düşünmek, hesap yapmak büyük bir beceri ister. Cem Boyner’in bir sözünü biraz uyarlayarak yazıya ekleyebiliriz: “Türkiye’de tarım üreticisiysen, ancak mezarda rahat edersin.”   English Version Can you see the danger approaching in the future? We are reading news in the media about investigations launched against 41 agricultural companies and their executives. In my view, the activities of agricultural companies should be evaluated along two axes: domestic market and foreign market. The dynamics of the foreign market are different; competition conditions are more complex and multi‑layered. From the perspective of the domestic market: 1. Registered and transparent trade is essential. When the producer sells their product, they already sign a contract with the buyer, and it is stated that withholding tax is the buyer’s responsibility. 2. The producer knows their costs, estimates the tonnage, determines the rightful profit according to next year’s inflation expectations, and sets a target price. This is where the real problem begins: • Will the producer be able to sell at the target price? • Can they foresee how much the price will fall or rise? • How possible is healthy planning in this inflationary environment? 3. What are — or what should be — the costs and target profit margins of the units in the chain from producer to consumer, such as traders, wholesale markets, and retailers? When these figures are not transparent, uncertainty and accusations inevitably arise. Conclusion In a free‑market economy, the state cannot set prices; however, it establishes and supervises the system. If the state builds and monitors this chain, the producer remains in production. Otherwise, the producer disappears because they cannot “read the future through a crystal ball.” From the inspections of companies and arrests of executives, it appears that the group the state aims to protect is the end consumer. However, in my opinion, the first unit that must be protected is the producer because without the producer, nothing exists. If the producer does not earn in a trade, and the logic becomes “the price at the producer is this much, the price at the stall is that much,” it should be known that stall prices will double or triple within one or two years. Because an agricultural producer who does not earn will withdraw from agriculture, supply will fall, and final sale prices will rise. The disappearance of the agricultural producer means the disappearance of all units in the chain. Where there is production, there is employment, income, value creation, and a stronger national economy. It must be win–win. Traders, agricultural companies, and warehouse operators should not suffocate the producer; they should not work to “squeeze” the producer. If the producer survives, the supply chain survives. In this inflationary environment, thinking clearly and making accurate calculations requires great skill. To adapt a quote from Cem Boyner: “If you are an agricultural producer in Turkey, you can only rest in peace in the grave.” Deutsche Version  Können Sie die Gefahr erkennen, die in der Zukunft näherkommt? In den Medien lesen wir Nachrichten über Ermittlungen gegen 41 Agrarunternehmen und deren Führungskräfte. Meiner Meinung nach müssen die Aktivitäten von Agrarunternehmen in zwei Bereichen bewertet werden: Binnenmarkt und Außenmarkt. Die Dynamiken des Außenmarktes sind anders; die Wettbewerbsbedingungen sind komplexer und vielschichtiger. Aus Sicht des Binnenmarktes: 1. Registrierter und transparenter Handel ist zwingend notwendig.Beim Verkauf schließt der Produzent ohnehin einen Vertrag mit dem Käufer ab, und es wird festgehalten, dass die Quellensteuer vom Käufer zu tragen ist. 2. Der Produzent kennt seine Kosten, schätzt die Tonnage, bestimmt seinen angemessenen Gewinn gemäß den Inflationserwartungen des kommenden Jahres und legt einen Zielpreis fest. Genau hier beginnt das Problem: • Wird der Produzent zu seinem Zielpreis verkaufen können? • Kann er vorhersehen, wie stark der Preis fallen oder steigen wird? • Wie realistisch ist eine gesunde Planung in diesem inflationären Umfeld? 3. Welche Kosten und Zielgewinnmargen haben — oder sollten haben — die Einheiten in der Kette vom Produzenten bis zum Verbraucher, wie Händler, Großmärkte und Einzelhändler? Wenn diese Zahlen nicht transparent sind, entstehen zwangsläufig Unsicherheiten und Anschuldigungen. Fazit In einer freien Marktwirtschaft kann der Staat keine Preise festlegen; er schafft jedoch das System und überwacht es. Wenn der Staat diese Kette aufbaut und kontrolliert, bleibt der Produzent in der Produktion. Andernfalls verschwindet der Produzent, weil er die Zukunft nicht „durch eine Glaskugel lesen“ kann. Aus den Kontrollen der Unternehmen und den Festnahmen der Manager geht hervor, dass der Staat vor allem den Endverbraucher schützen möchte. Meiner Ansicht nach sollte jedoch die erste zu schützende Einheit der Produzent sein , denn ohne Produzenten gibt es gar nichts. Wenn der Produzent in einem Handel nicht verdient und die Logik lautet „der Preis beim Produzenten ist so, am Marktstand so“, muss man wissen, dass die Marktpreise innerhalb von ein bis zwei Jahren zwei‑ bis dreimal höher sein werden.  Denn ein landwirtschaftlicher Produzent, der nicht verdient, zieht sich aus der Landwirtschaft zurück; das Angebot sinkt und die Endpreise steigen. Das Verschwinden des landwirtschaftlichen Produzenten bedeutet das Verschwinden aller Einheiten in der Kette. Wo Produktion existiert, gibt es Beschäftigung, Einkommen, Wertschöpfung und eine starke Volkswirtschaft. Es muss Win–Win sein. Händler, Agrarunternehmen und Lagerbetreiber dürfen den Produzenten nicht ersticken; sie dürfen nicht darauf abzielen, ihn „auszupressen“. Wenn der Produzent überlebt, überlebt auch die Lieferkette. In diesem inflationären Umfeld erfordert klares Denken und korrektes Kalkulieren große Fähigkeiten. Ein leicht abgewandeltes Zitat von Cem Boyner passt gut hierher: „Wenn du in der Türkei landwirtschaftlicher Produzent bist, findest du erst im Grab Ruhe.“